Ai ai (2)

Deze week besteedt Eva weer tijd aan het onderwerp dat de premier AI gebruikt voor zijn uitingen. En vooral dat hij niet duidelijk of open is over het gebruik ervan. De PM zou gemeld hebben dat hij het voor privé doeleinden zou gebruiken en niet voor staatsaangelegenheden. Onafhankelijke journalisten hebben kunnen aantonen dat een paar teksten duidelijk geholpen zijn door AI.

Mejuffrouw Elif Isitman is te gast. Ik ken haar van emancipatoire columns in het FD. Op Wiki lees ik dat zij iets met WNL doet, nou ja, ze zit in de meningen business. Zij vindt het niet kunnen dat een premier zijn chats en praatjes door chatgpt laat checken. Let wel, het item wordt door Eva aangekondigd met behulp van de autocue. Isitman vindt vooral dat reacties en de speeches van een eerste minister die zijn gevoel moeten uitdrukken geen AI hulp mogen krijgen. Eigenlijk vindt zij het helemaal niet kunnen.

Bart Groothuis van de VVD zit er ook. Hij is lid van het Europees Parlement en heeft AI en technologische ontwikkeling van ons Europese continent in zijn pakket. Hij vindt het gekissebis over het gebruik van AI modellen voor een twitter reactie of een speech klein bier. Hij wijst er op dat je beter kan zorgen dat de EU zich verder ontwikkelt op AI gebied. Dat de premier het gebruik van AI omarmt, is een teken van gezond verstand. Als hij zaken met gevoel wil beschrijven, is het goed als hij het stukje zelf schrijft of als mens nog tussen de suggestie van AI en het eindproduct staat en de eindredactie houdt. Twee andere sidekicks in dit item van Eva zijn dit eens, dat wil zeggen, bij gevoelige onderwerpen vinden de twee dat de premier zelf moet schrijven.

AI kan zeer zeker tot vlakke teksten of herkenbare vaste riedeltjes leiden, of zelfs hallucinerende suggesties aanreiken. Dat is problematisch als je de tekst niet nakijkt. Dat moet je inderdaad wél doen. Maar ik denk dat kabinetsleden hun stukken al ruim voor de geboorte van iedereen aan Eva’s tafel lieten schrijven of voorbereiden door hun ambtenaren. Ook toen was controle al beter dan vertrouwen. De ministers zijn zelf toch geen voorgeprogrammeerde orakels? Ook Robot Jetten is een premier van vlees en bloed. Sla ze op hun bek!

El Niño uitgelegd door klimaatverslaggever nu.nl

Super el Nino komt op gang op een opgewarmde planeet en dit is wat het betekent

De wereld zet zich schrap voor mogelijk de sterkste El Niño ooit. Het terugkerende natuurverschijnsel gooit weerpatronen wereldwijd overhoop, met gevolgen voor miljarden mensen en ecosystemen. NU.nl dook in de data en zet de gevolgen op een rij.

De oceanen zijn al maanden warmer dan normaal. Dat komt deels door de opwarming van de aarde, die wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen door mensen. Maar er is ook iets anders aan de hand: El Niño is terug. En dat merkt (bijna) heel de wereld.

"El Niño is voor onze ogen aan het supersizen", zei VN-chef António Guterres. "De wetenschap laat geen ruimte voor twijfel: de planeet bevindt zich in onbekend vaarwater, en dat water warmt steeds verder op."

De tropische delen van de Stille Oceaan warmen met El Niño tijdelijk op. Daardoor stijgt de wereldwijde temperatuur, veranderen wind- en regenpatronen en is er meer kans op extreem weer.

In sommige regio's zorgt het voor extreme droogte, terwijl andere gebieden te maken krijgen met veel meer regen. Dat komt nog boven op het effect van klimaatverandering zelf, die de aarde al opwarmt en extreem weer verergert.

Overtreft alle el nino’s sinds 1950

Wanneer het water in dat gedeelte van de Stille Oceaan 0,5 graden warmer is dan gemiddeld, is volgens wetenschappers officieel sprake van een El Niño. Boven de 2 graden gaat het om een sterke variant. De zeewatertemperaturen zijn nu al 3 graden warmer dan gemiddeld en lopen nog op. Dat is historisch hoog en de kans is groot dat deze El Niño alle El Niño's sinds 1950 overtreft. Het verschijnsel komt iedere twee tot zeven jaar voor; de laatste eindigde in 2024. Deze El Niño begon in juni en duurt waarschijnlijk tot in de lente van 2027.

Op de kaart hieronder zie je hoeveel warmer dan normaal het zeewater wordt ten westen van Peru. Daar is ook de naam ontstaan. Vissers in Peru spraken van 'het Kerstkindje' omdat de warme stroming zich vaak rond Kerst aandiende. El Niño wordt afgewisseld door 'neutrale fases' en La Niña. Het zusje zorgt juist voor een gemiddeld lagere wereldtemperatuur. Zij is ook berucht om de toename van tropische stormen en orkanen.

‘Kerstkindje’  verre van schattig

Hoe schattig ze ook klinken, zowel El Niño als La Niña heeft hevige gevolgen. De VN heeft al gewaarschuwd voor extreme weersomstandigheden in een groot deel van de wereld: Oceanië, Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Zo woedden in Indonesië de grootste natuurbranden in elf jaar. Ook Australië verwacht bosbranden door de droogte. In Peru en Ecuador valt juist veel meer regen dan normaal, waardoor daar vaak overstromingen zijn. In andere delen van Zuid-Amerika is het juist veel droger. Ook het zuiden van Afrika kampt met droogte, terwijl in Oost-Afrikaanse landen zoals Kenia, Ethiopië en Somalië veel meer regen valt. In de Verenigde Staten is het effect vooral te voelen in het zuiden, waar het een stuk natter is. Door de veranderingen worden ook ecosystemen geraakt. In een uitzonderlijk warme oceaan komen 'mariene hittegolven' vaker voor, waardoor koraal massaal kan verbleken en vissen sterven. Dat beïnvloedt de hele kringloop van het zeeleven.

Armste landen vangen hardste klappen

El Niño slaat niet overal even hard toe, al zal de hele wereld tussen september en november volgens meteorologen bovengemiddeld warm zijn. Vooral landen die al kampen met oorlog, armoede en extreem weer zullen de hardste klappen opvangen. In Nederland en Europa merken we veel minder schommelingen in het weer. Mogelijk krijgen we een iets nattere lente, maar dat is niet zeker. Caribisch-Nederland ziet waarschijnlijk minder orkanen, maar het kan er ook droger zijn. Dat de effecten beperkt zijn, betekent niet dat Europa er niets van voelt. Wereldwijd zorgt El Niño voor mislukte oogsten door de droogte, wat de voedselprijzen laat stijgen en daarmee ook de wereldhandel raakt. Begin september zorgde droogte er al voor dat er minder schepen door het Panamakanaal konden varen. Dat is een van de belangrijkste handelsroutes ter wereld. Uit VN-cijfers blijkt ook dat de suiker- en palmolieproductie onder druk komt te staan in delen van Azië, waardoor dat duurder wordt.

Het Wereldvoedselprogramma verwacht dat volgend jaar bijna 50 miljoen extra mensen in acute honger terechtkomen. Daarom heeft de VN-organisatie daarvoor 80 miljoen dollar (bijna 69 miljoen euro) uitgetrokken.

El nino jaren breken vaak klimaatrecords

El Niño is een natuurlijk fenomeen en wordt niet veroorzaakt door de door mensen veroorzaakte opwarming. Onder wetenschappers is nog geen consensus of klimaatverandering invloed op het weersverschijnsel heeft: bijvoorbeeld of El Niño daardoor vaker voorkomt of sterker wordt. Wel is duidelijk dat El Niño de wereldwijde temperatuur tijdelijk opdrijft, terwijl La Niña deze doet dalen. Een sterke variant kan de gemiddelde temperatuur op aarde 0,1 tot 0,2 graden laten stijgen, door de warmte die vanuit de zee in de atmosfeer terechtkomt. Temperatuurrecords worden daardoor vaak gebroken tijdens of vlak na (de piek van) een El Niño-jaar. 2024 was het staartje van de vorige El Niño en werd het warmste jaar ooit gemeten.

Extra zetje aan opwarming

Ook zonder El Niño krijgen we te maken met een warmere wereld door klimaatverandering. De grafiek hierboven laat zien dat de warme jaren van een aantal decennia geleden nu relatief koel zijn. Met daarbovenop nog een El Niño kunnen nu ook weer temperatuurrecords sneuvelen. Dat laat zien hoe het verschijnsel een extra zetje geeft aan de opwarming die al veel langer gaande is. De precieze gevolgen zullen duidelijker zijn in het najaar bij de verwachte piek. In de tussentijd zetten landen, bedrijven en hulporganisaties zich schrap met extra rampenplannen, noodhulp en waarschuwingssystemen. "Deze uitzonderlijke El Niño vraagt om uitzonderlijke voorbereiding", zei Celeste Saulo, baas van de VN-weerorganisatie WMO.

Dit stuk is van Emma van Bergeijk. Zij is klimaatverslaggever en schrijft over klimaat, de energietransitie en wetenschap. Ze volgt hoe die ontwikkelingen de samenleving en ons dagelijks leven veranderen.

Ai ai caramba, Frits!

​We kijken bij Renze (RTL4) naar een discussie over AI. Frits Wester vind het onpersoonlijk dat de premier Chatgpt gebruikt om een speech of andere uiting voor te bereiden.

De spindoctor van d66 kon het heel goed verdedigen. Ministers laten voortdurend teksten door medewerkers schrijven. Anderen begrepen ook dat de tekst nog steeds van jezelf kan zijn, dat je met AI aan het sparren bent om je eigen tekst en gevoel erin te houden.

De opmerking dat Hazes een rijmwoordenboek gebruikte om een liedje te maken was ook raak. De rijmelarij werd wel eens spottend bejegend maar er zat wel veel gevoel in de nummers.

Maar wat zegt Frits Wester? Nee, gebruik van AI is niet goed, hij wil de echte premier zien, hij wil ‘zijn nieren proeven’. Nee dat is lekker, nee dat is een authentieke kreet om aan te geven dat je iets eigens van de eerste minister wil zien. 

Ik zou zeggen Frits, als je 3x over andermans nieren begint, lijkt me dat je in herhaling valt met een cliché. Juist jij kan een beetje AI wel gebruiken. Bij jou kan hallucineren zelfs geen kwaad.